خانم سمیه سلیمی در گفتگو با خبرگزاری حوزه، با بررسی وضعیت کتاب و کتابخوانی در جامعه و با اشاره به دغدغههای عمیق رهبر معظم انقلاب در این خصوص، اظهار داشت: هر وقت یاد کتاب و موضوع کتاب در جامعه میافتم، قلباً غمگین و متأسفم. وی این جمله را نشانهای از درک عمیق رهبری از اهمیت کتاب و زنگ خطری برای وضعیت فعلی جامعه دانست.
استاد دانشگاه با مقایسه سرانه مطالعه در ایران با سایر کشورها، به پایین بودن آمار مطالعه در کشورمان اشاره کرد و ریشه این معضل را در درجه اول، عدم شکلگیری فرهنگ کتابخوانی در خانوادهها دانست. و تاکید کرد: محوریت این فرهنگسازی با مادر خانواده است؛ چرا که زن، نقش بسیار مهمی در کیفیت تغذیه جسمی و روحی اهل خانواده دارد.
وی افزود: همانطور که مادران به سبد کالای جسمی خانواده اهمیت میدهند، باید در مقوله فکری و ذهنی نیز پا به کار باشند.
این پژوهشگر فرهنگی، با ابراز تأسف از علاقه کم زنان به کتابخوانی، بیان کرد: مادری که خود علاقهای به مطالعه ندارد و وقتی برای آن در نظر نمیگیرد، نمیتواند انتظار داشت که این فرهنگ در فرزندانش نهادینه شود. کمتوجهی، باعث میشود تا جوانان ما در دوران نوجوانی و دانشجویی، که رهبری بر اهمیت مطالعه در این دوران تأکید فراوان دارند، از این موهبت بیبهره بمانند.
سلیمی در ادامه به بحث سرمایهگذاری و اهمیت اقتصادی کتاب در جامعه اختصاص پرداخت و گفت: در جامعه ما، خرید کتاب به عنوان یک ارزش، یک کالای بااهمیت یا یک نیاز ضروری تعریف نشده است. همچون آن که وقتی هدیهای مانند طلا، کیف، کفش یا حتی یک شاخه گل داده میشود، موجب خوشحالی و ابراز محبت است، اما اگر کتابی به عنوان هدیه داده شود یا دریافت کنیم، با تعجب مواجه میشویم. و علت این امر عدم توجه کافی به اهمیت هزینه کردن برای کتاب است.
فعال فرهنگی دو بستر اصلی برای نهادینهسازی فرهنگ مطالعه را خانواده و سپس نهادها و سازمانهای دولتی برشمرد. و با اشاره به فرمایشات رهبری، خواستار نقشآفرینی بیشتر دستگاههای دولتی در تقویت این موضوع شد.
وی ادامه داد: در کنار خانواده، بستر آموزش و پرورش، تمام نهادهای فرهنگی و سیاستگذاریهای داخلی باید به کار آیند تا مردم را به سمت مطالعه سوق دهند.
استاد دانشگاه در ادامه به ضعف محسوس در این زمینه اشاره کرد و گفت: به ندرت پیش میآید که وارد یک اداره یا سازمان شویم و فضای مطلوبی برای مطالعه وجود داشته باشد، یا کارمندان در ساعت استراحت فرصتی برای مطالعه داشته باشند.
وی همچنین به فرهنگ مطالعه در وسائط حمل و نقل عمومی اشاره کرد، و بر لزوم بهروزرسانی و افزایش حجم محتوای کتابها تأکید کرد.
سلیمی بر لزوم نگاه خلاقانه به کتاب و ارائه آن تأکید کرد و گفت: باید کسانی که دانش و تجربه در این زمینه دارند، روشهای خلاقانه در ارائه کتاب به کار گیرند.
وی با استناد به توصیههای رهبر شهید مبنی بر ارائه کتاب در نماز جمعه، بیان داشت: باید نشستهای طوفان فکری برای ارائه بهتر کتاب برگزار شود و متولیان امر، محوریت کار خود را بر ارائه کتاب قرار دهند.
غفلت از “منظومه فکری رهبری” و ضعف در “مخاطبشناسی”، موانع جدی کتابخوانی
سلیمی در ادامه این نشست، به دو چالش اساسی دیگر در حوزه کتاب و کتابخوانی اشاره کرد: معرفی ناکافی “منظومه فکری رهبری” و ضعف در “مخاطبشناسی”.
وی با بیان اینکه عده کثیری از مردم علاقهمند به رهبر شهید انقلاب هستند، اما با آثار و منظومه فکری ایشان آشنایی کافی ندارند، اظهار داشت: متأسفانه، کتابهایی که به تفکر و اندیشه امام شهید میپردازند، با تعجب مخاطبان مواجه میشود. بسیاری با شگفتی میپرسند که آیا واقعاً ایشان در مورد موضوعات مختلف نظری داشتهاند؟؛ این وضعیت ناشی از عدم “ذائقهسازی” و معرفی هدفمند آثار رهبری در جامعه است.
این پژوهشگر فرهنگی، کلید حل مشکل را در “مخاطبشناسی” دانست و تاکید کرد: تا زمانی که ایدهپردازان و متولیان فرهنگی، با مردم در کف میدان معاشرت نکنند، گفتمان برقرار نسازند و نقاط ضعف و قوت فکری و ذهنی مردم را در نیابند، معرفی کتاب مناسب امری دشوار خواهد بود.
وی با استناد به فرمایش رهبر شهید مبنی بر “کتاب خوب را بشناسید و به مردم معرفی کنید”، افزود: این محتوا باید با نیاز مخاطب ارتباط برقرار کند.
سلیمی، ارتباط تنگاتنگ با مردم را یکی از بارزترین رسالتهای طلبگی و فرهنگی دانست و گفت: شما تا زمانی که در قلب جامعه خود با مردم ارتباط برقرار نکنید، گفتمان نکنید و از نیازها، درد دلها، ضعفها و نقاط قوت زندگیشان باخبر نشوید، نمیتوانید کتاب مناسب را به آنها معرفی کنید؛ چرا که خط فکری مخاطب خود را نمیشناسید.
وی با اشاره به ضعف در حوزه مخاطبشناسی، دلایل احتمالی آن را عدم “خودباوری” و توانمندی لازم برای ورود به این عرصه و همچنین نگرانی از چگونگی “ارائه محتوا” دانست و افزود: گاهی محتوا آماده است، اما ما خود را ناتوان از ارائه آن میبینیم یا نگرانیم که نتوانیم محتوای خوبی ارائه دهیم.
فعال فرهنگی تاکید کرد: در حالی که امروز، محتواهای ارزشمندی مانند داستانهای زندگی پیامبران برای کودکان، رنگآمیزیها و اشعار وجود دارد که فقط نیازمند شناسایی و ارائه بر اساس میل و ذائقه مخاطب هستند.
سلیمی، نقش بانوان طلبه را در معرفی کتاب خوب و سرمایهگذاری بر روی دختران و بانوان جامعه بسیار تأثیرگذار دانست. و بیان کرد: اگر این قشر از جامعه کتابخوان شوند، نسلی کتابخوان تربیت خواهند کرد.
استاد دانشگاه به پدیده “نذر فرهنگی” اشاره کرد و آن را رویکردی نو در میان برخی از بانوان طلبه و فعالان فرهنگی توصیف کرد و گفت: به جای نذرهای سنتی، تفکری شکل گرفته که به دنبال آمادهسازی خوراک ذهنی مردم از طریق وقف در گردش کتابها هستند.
وی به تجربه “جمعخوانی کتاب” اشاره کرد و ابراز داشت: در آن، کتابی بر اساس نیاز گروه سنی انتخاب شده و به صورت دستهجمعی خوانده میشود. لذا این اقدام، به خصوص در شرایط فعلی که جامعه داغدار مسائل مختلف است، حرکتی ارزشمند در جهت جهاد تبیین است.
بانوان میتوانند محور نذر فرهنگی و ترویج کتابخوانی در خانوادهها باشند
سلیمی در ادامه با تأکید بر ضرورت تقویت سواد فرهنگی و ذهنی در جامعه گفت: بخشی از جامعه از این مباحث فرهنگی محروم است و همین مسئله نشان میدهد که با نوعی فقر ذهنی روبهرو هستیم؛ یعنی مردم نیاز دارند محتوای مناسب دریافت کنند تا بتوانند مسیر فکری و اجتماعی خود را بهتر بشناسند و بهتدریج خودشان راهبری زندگیشان را بر عهده بگیرند.
وی با اشاره به تجربههای جمعخوانی کتاب افزود: ما مطالعه را به مسیر زندگی مردم وارد کردیم تا این فرایند بهصورت تدریجی شکل بگیرد و مخاطبان کمکم با سیر مطالعه آشنا شوند. یکی از تجربههای موفق، برگزاری جمعخوانی برای بانوان بالای ۵۰ سال بوده است؛ جایی که برای نخستین بار، بیانیه گام دوم انقلاب و سپس وصیتنامه شهید حاج قاسم سلیمانی بهصورت جمعی خوانده و بررسی شد.
سلیمی این تجربه را بسیار اثرگذار دانست و تصریح کرد: وقتی یک خانم درک کند که در خانواده، جنگ نرم و فضای فرهنگی امروز، نیازمند نگاه تشکیلاتی است، بهتر میتواند نقش خود را در نسبت با همسر، فرزند و محیط پیرامونیاش پیدا کند. و بسیاری از شرکتکنندگان در این جلسات پس از مطالعه، این پرسش را مطرح کردهاند که بعد از این کتاب چه بخوانیم؟ که این خود نشانه شکلگیری ذائقه مطالعه است.
وی در ادامه، جمعخوانی را مصداقی از نذر فرهنگی دانست و گفت: نذر فرهنگی یعنی بهترین کتابهایی را که در خانه داریم، در اختیار دیگران قرار دهیم تا آنها هم از این امکان بهرهمند شوند. گاهی یک کتاب خوب میتواند برای چند نفر خوانده شود و هر بار اثری تازه بر جای بگذارد؛ این همان سرمایهگذاری فرهنگی است که بهتدریج در جامعه اثر میگذارد.
سلیمی با اشاره به خلاقیتهای فرهنگی در مواکب و برنامههای تربیتی گفت: برای تشویق کودکان و نوجوانان میتوان از روشهای متنوعی مانند رنگآمیزی، فعالیتهای هنری، رجزخوانی، و حتی اهدای کتاب از کتابفروشیها با تخفیفهای مناسب بهره گرفت. و، این اقدامات علاوه بر ایجاد انگیزه، حس ارزشمندی و مشارکت را در مخاطب تقویت میکند.
وی افزود: در شرایطی که بسیاری از خانوادهها با فشارهای اقتصادی و مشکلات معیشتی روبهرو هستند، باید برای جا انداختن خرید کتاب و مطالعه، راهکارهای فرهنگی و تربیتی تازهای طراحی کرد.
استاد دانشگاه با طرح این پرسش که سهم روزانه ما از کتاب چقدر است؟ گفت: هر فرد، بهویژه مادران و بانوان فعال فرهنگی، باید ابتدا برای خود یک برنامه مطالعه مشخص داشته باشند؛ حتی اگر این زمان فقط یک ربع یا نیم ساعت در شبانهروز باشد.
سلیمی تأکید کرد: وقتی بانویی خودش اهل مطالعه باشد، این فرهنگ بهصورت طبیعی به خانواده منتقل میشود. در واقع، مادر میتواند محور اصلی شکلگیری عادت کتابخوانی در خانه باشد و با هدایت تدریجی، مسیر مطالعه را برای اعضای خانواده هموار کند.
سرانه مطالعه با عادتسازی روزانه و احترام به کتاب افزایش مییابد
فعال فرهنگی در ادامه با اشاره به یکی از موانع اصلی گسترش کتابخوانی، گفت: بسیاری از افراد میگویند وقت مطالعه نداریم، در حالی که در عمل، برخی از همین افراد کتابهای متعددی در خانه دارند، قفسههای کتابشان پر است، اما حتی یکبار هم آن کتابها را نخواندهاند.
وی با بیان اینکه در بسیاری از موارد کتابها تنها بهعنوان هدیه در کتابخانههای خانگی باقی میمانند، افزود: گاهی از افراد درباره یک کتاب سؤال میشود، اما خودشان نمیدانند آیا آن کتاب را در خانه دارند یا نه؛ این مسئله نشان میدهد که کتاب در زندگی بسیاری از خانوادهها هنوز به یک نیاز روزمره تبدیل نشده است.
این فعال فرهنگی ادامه داد: هر اندازه که ما در طول روز خودمان را موظف به مطالعه کنیم، نگاهمان به کتاب تغییر میکند و اهمیت خرید، امانت گرفتن و نگهداری کتاب برایمان بیشتر میشود.
وی افزود: یکی از مشکلات جدی امروز، جایگزینی مطالعه کتاب با فایلهای پیدیاف و محتوای دیجیتال است؛ در حالی که به باور پژوهشگران، ورق زدن کتاب و مواجهه حضوری با متن، نوعی ماساژ ذهن به شمار میرود و میتواند آشفتگیهای ذهنی را کاهش دهد.
سلیمی با اشاره به تجربه نوجوانان و جوانان در مواجهه با کتابهای صوتی و دیجیتال گفت: وقتی از آنها میپرسیم آیا تا به حال توجه کردهاند که شنیدن یا خواندن یک کتاب در فضای دیجیتال چه تأثیری بر ذهن دارد، معمولاً پاسخ میدهند که این تجربه آرامشبخش است. اگر همین حس خوب بهصورت ملموس و از طریق مطالعه کتاب کاغذی تجربه شود، میتواند فرد را به تکرار آن ترغیب کند.
وی تأکید کرد: زمانی که کتابخوانی به یک فرهنگ و عادت روزانه تبدیل شود، در زندگی فردی و خانوادگی اثر مستقیم میگذارد. در این حالت، انسان بهتر میتواند تشخیص دهد که چه هزینههایی ضروری و چه هزینههایی غیرضروری هستند و به جای برخی خرجهای کماثر، برای کتاب و کتابخوانی سرمایهگذاری میکند.
سلیمی در پایان با تأکید بر نقش رسانهها و فعالان فرهنگی در ترویج کتابخوانی خاطرنشان کرد: قصه کتاب و ضرورت مطالعه باید هر روز برای همه ما یادآوری شود تا بهتدریج در وجودمان نهادینه و به یک عادت پایدار تبدیل شود.
انتهای پیام
نظر شما